Het onvertaalbare
Woordenschat
- saudade(Port.) weemoedig verlangen
- hygge(Deens) warme gezelligheid
- wabi-sabi(Jap.) imperfecte schoonheid
- Schadenfreude(Duits) leedvermaak
- ikigai(Jap.) bestaansreden
- fernweh(Duits) reislust
- mamihlapinatapai(Yagán) gedeelde stille blik
- ubuntu(Bantoe) verbondenheid
- flâneur(Fr.) doelloze stadswandelaar
- serendipity(Eng.) toevallige vondst
- toska(Russ.) diepe somberheid
- duende(Spaans) duistere charme
- gezellig(Ned.) gezellig / huiselijk
- tsundoku(Jap.) ongelezen boeken
Het onvertaalbare: wat woorden over culturen onthullen
Sommige woorden verzetten zich tegen vertaling, niet door een gebrek aan woordenschat, maar omdat ze zo'n specifieke culturele ervaring of waarde bevatten dat er geen equivalent bestaat.
Waarom het onvertaalbare bestaat
Drie hoofdredenen:
- Unieke culturele ervaring: het Portugese saudade drukt een Atlantische melancholie uit die verbonden is met een geschiedenis van vertrek en rouw.
- Onvertaalbare filosofie: het Afrikaanse ubuntu berust op een relationele opvatting van identiteit die niet strookt met westers individualisme.
- Een andere esthetische blik: wabi-sabi omvat een gevoel voor vergankelijke schoonheid dat in het klassieke Europese denken niet op dezelfde manier is ingebed.
Leenwoorden als onvolmaakte oplossing
Wanneer een taal geen woord heeft, leent ze er een: Schadenfreude, ikigai en flâneur worden inmiddels in het Engels gebruikt bij gebrek aan een beter alternatief. Maar een leenwoord blijft een benadering — het draagt de klank over, niet de culturele diepgang.
Engels als leentaal bij uitstek
Het Engels heeft een bijzonder grote woordenschat, mede doordat het stelselmatig woorden heeft geleend uit de talen waarmee het in contact kwam.
Uitdrukkingen
- There is no equivalent in EnglishLexicale analyse van onvertaalbaarheid
- To resist translationVan een moeilijk getrouw te vertalen woord
- To domesticate vs. to foreigniseVenuti's vertaalstrategieën
- The texture of a wordDe culturele gelaagdheid van een woord
- A gap in the lexiconEen leemte in de woordenschat
- To defy direct translationElke directe vertaling weerstaan
- To carry cultural baggageCulturele bagage meedragen
- To approximate but never captureBenaderen, maar nooit volledig vatten
Veelgemaakte fouten
Saudade means sadness.Saudade is a Portuguese concept denoting a complex emotional state of melancholic longing — for something lost, distant, or perhaps never possessed.'Sadness' is onjuist en te beperkt. Saudade is een complexe emotie die ook nostalgisch genoegen omvat, niet alleen verdriet.
Schadenfreude is a bad emotion.Schadenfreude is a psychologically complex emotion — cognitive science suggests it often arises from social comparison and the relief of not being in the other's position.'Bad emotion' is een moreel oordeel, geen definitie. Het Engelse gebruik van Schadenfreude is neutraal en analytisch.
There is no English word for hygge.English lacks a single-word equivalent for hygge, but can approximate it through phrases such as 'cosy companionship' or 'intimate warmth' — though the cultural richness remains untranslatable.'No word' is onjuist: het Engels kan hygge *beschrijven*, alleen niet met één enkel woord.
Flâneur is a French word.Flâneur originates in French, but has been fully adopted into English — it appears in major English dictionaries and is used in academic and cultural discourse without italics.Een woord dat al lang is geleend, is de facto ook een woord van de ontvangende taal.
Ikigai means purpose.Ikigai translates approximately as 'reason for being' — it is the intersection of what you love, what you are good at, what the world needs, and what you can be paid for. 'Purpose' captures only part of this.'Purpose' is een benaderende vertaling die het concept versimpelt. Ikigai brengt vier dimensies samen, niet slechts één.
Wabi-sabi is the Japanese word for imperfection.Wabi-sabi is a Japanese aesthetic philosophy that finds beauty in transience, impermanence, and incompleteness — it is not simply a word for imperfection.Wabi-sabi herleiden tot één woord voor 'imperfection' versimpelt een complexe esthetische filosofie uit het zenboeddhisme sterk.
Korte quiz
Vraag 1 van 5
Hoe zeg je «(Duits) leedvermaak» in het Engels?
De echte tutor Engels woont in de app
Lezen is een begin — Mio is gemaakt om te oefenen. De app voegt alles toe wat het web niet kan:
- Gesprek
Echte gesprekken met je AI-tutor
- Luisteren
Korte verhalen en dialogen met begripsvragen
- Slimme kaarten
Gespreide herhaling die woorden toont net voordat je ze vergeet
- Je coach Mio
Volgt je fouten en bouwt een dagplan rond je zwakke plekken