Het onvertaalbare vertalen

Saudade — de ziel van het Portugees

Saudade is veel meer dan nostalgie. Het is het verlangen naar iets of iemand die afwezig is, waarin verdriet en zoetheid samenkomen. Je kunt saudade voelen naar een plaats, een persoon, een moment of zelfs een toekomst die nooit zal komen. Het is de emotionele kern van fadomuziek.

Tenho saudades tuas. — Ik mis je. (letterlijk: ik heb verlangens naar jou)

Matar saudades — je verlangen stillen (door terug te keren of herenigd te worden)

Desenrascanço — de kunst van het improviseren

Een typisch Portugees begrip: het vermogen om met de middelen die voorhanden zijn een oplossing voor een probleem te vinden, vaak onder druk. Het wordt gevierd als een nationale deugd.

Ele desenrascou-se. — Hij redde zich / hij vond een geïmproviseerde oplossing.

Madrugada — de naamloze uren

Het Engels heeft geen enkel woord voor de periode tussen middernacht en zonsopgang. Het Portugees wel: madrugada. Het roept intimiteit, slapeloosheid, creativiteit en de grensruimte tussen nacht en dag op.

Culturele equivalentie bij vertalen

Wanneer deze woorden in literatuur voorkomen, moeten vertalers kiezen: het Portugese woord behouden (vervreemding) of een benaderend equivalent zoeken (naturalisering). Geen van beide is perfect. Deze leemtes begrijpen hoort bij beheersing op C2-niveau.