Sztuka przekładu

Sztuka przekładu na rosyjski i z rosyjskiego

Teoria przekładu (переводоведение) jest niezbędna na poziomie C2. Rosyjski stawia tłumaczom szczególne wyzwania: dużą elastyczność morfologiczną, niuanse aspektu oraz realia kulturowe.

Kluczowe pojęcia przekładoznawcze

• Эквивалентность — nie tylko dosłowna zgodność słów, lecz także ekwiwalencja komunikacyjna
• Реалия — element specyficzny dla danej kultury, np. самовар, изба, белые ночи, który może wymagać adaptacji
• Лакуна — sytuacja, w której w języku docelowym nie istnieje odpowiednik danego pojęcia
• Переводческая трансформация — świadoma zmiana struktury, poziomu lub formy

Problem rosyjskiego aspektu

Tłumaczenie rosyjskich czasowników bywa szczególnie trudne, ponieważ aspekt przekazuje znaczenie, które angielski wyraża inaczej:

• Он читал книгу (czytał książkę / zwykł czytać — aspekt niedokonany)
• Он прочитал книгу (przeczytał książkę do końca — aspekt dokonany)

Angielskie „he read” może oznaczać oba przypadki; tłumacz musi odtworzyć kontekst.

Słynne rosyjskie słowa nieprzetłumaczalne

• Тоска — tęsknota + udręka + melancholia (Nabokov: „nieprzetłumaczalne na angielski”)
• Авось — może / może jakoś się uda (fatalistyczny optymizm)
• Душа — dusza, lecz o znacznie bogatszym znaczeniu niż angielskie „soul”
• Ничего — nic / w porządku / nieważne, zależnie od kontekstu

Etyka przekładu

Na poziomie C2 analitycznie omawiasz wybory tłumacza:

• Сохранить колорит оригинала — zachować koloryt oryginału
• Одомашнить текст — udomowić tekst, by brzmiał swojsko
• Очуждение — egzotyzacja, czyli zachowanie jego obcości