Ewolucja języka

• l'etimologia → etymologia
• il prestito → zapożyczenie
• il neologismo → neologizm
• il cognato → wyraz pokrewny
• il pidgin → pidżyn
• il creolo → kreolski
• il dialetto → dialekt
• l'arcaismo → archaizm
• la parola macedonia → kontaminacja słowna
• il calco → kalka językowa

Od łaciny do współczesnego włoskiego

Język włoski wywodzi się z łaciny ludowej, czyli odmiany mówionej używanej w całym Cesarstwie Rzymskim. Wraz z rozpadem cesarstwa odmiany regionalne zaczęły się od siebie oddalać. Wykorzystanie przez Dantego dialektu toskańskiego w „Divina Commedia” (1320) ustanowiło normę literacką, która z czasem stała się współczesnym włoskim. Do kluczowych zmian fonologicznych należą lenicja spółgłosek między samogłoskami (łacińskie „vita” pozostało bez zmian, ale „ripa” stało się „riva”) oraz palatalizacja łacińskiego /k/ przed samogłoskami przednimi („centum” stało się „cento”).

Zapożyczenia i wpływy regionalne

Włoski przyswajał kolejne fale zapożyczeń: słowa germańskie w okresie longobardzkim („guerra”, „guardia”), terminy arabskie za pośrednictwem Sycylii („magazzino”, „arancio”), wpływy francuskie w dobie oświecenia („giornale”, „moda”), a dziś liczne zapożyczenia z angielskiego („computer”, „marketing”). Swój wkład miał też każdy region: z weneckiego pochodzą „ghetto” i „arsenale”, a z neapolitańskiego „pizza” i „mozzarella”.